Siglir tar il cuntegn

Header

cuntegn

Update dals 6 d'october Ovra atomara Saporischja duai daventar statala

6 d'october

  • L'ovra atomara da Saporischja en l'Ucraina duai vegnir transfurmada en proprietad statala russa. Per quest intent ha il president russ, Wladimir Putin suttascrit in decret. L'annunzia suonda a l'emprova illegala d'annectar pliras regiuns ucranaisas tras la Russia, grazia a referendums fictivs. Dapi l'entschatta mars occupan truppas russas l'ovra atomara en il sid da l'ucraina. Ils ultims mais hai adina puspè dà explosiuns e sajettims sin l'areal. Omaduas aprtidas da conflict renfatschan in a l'auter dad esser responsablas per las attatgas.
  • L'allianza d'ieli Opec Plus, ha annunzià dad explotar damain ieli. Cunzunt ils Stadis Unids han crititgà questa annunzia. Che quests stadis veglian explotar damain ieli a partir dal november saja in sbagl e da stretg orizont, quai gist en in temp nua ch'i saja essenzial da garantir il provediment d'energia global. Tenor ina pledadra dal president american Joe Biden prendia Opec Plus uschia partida per la Russia. Sco exportadra dad ieli profitass numnadamain la Russia tenor observaders da pretschs pli auts ed ieli stgars. Opec Plus percunter ha argumentà ch'i na giaja betg per las atgnas entradas, mabain per la segirezza da provediment e credibilitad.

5 d'october

  • L'Italia survegn puspè gas russ. Quai communitgeschan il concern d'energia talian Eni ed il furnitur russ Gazprom. La fin d'emna aveva Gazprom smess la furniziun a l'Italia, supponidamain perquai ch'els n'hajan betg pudì pajar 20 milliuns euros garantias da segirezza a l'Austria. Raschun eran novas regulaziuns. L'Italia survegn il as dad ina pipeline che maina tras l'Austria. Il concern talian Eni haja tenor atgnas indicaziuns entant pajà la summa al gestiunader.
  • L'annexziun dals territoris ucranais tras la Russia è terminada – per la Russia. Il president, Wladimir Putin ha suttascrit la lescha per l'integraziun da Cherson, Sporischj, Luhansk e Donezk sco territori dal stadi russ. Quai rapporta l'agentura da novitads statala Tass. Ensemen cun la peninsla Crim, che la Russia ha gia annectà il 2014, controlleschan els uss passa 16% dal territori ucranais. L'assamblea generala da las Naziuns unidas, sa fatschenta proxim glindesdi en ina sesida urgenta cun il tema.
  • Ils stadis da l'Uniun Europeica èn sa cuvegnids sin in ulteriur pachet da sancziuns cunter la Russia – quai fiss l'otgavel. I va surtut per pretschs maximals per l'ieli russ, scriva il presidi tschec sin Twitter. Questa cunvegna sto dentant anc vegnir suttascritta – vala dentant sco reacziun da l'UE sin l'annexiun russa da territori ucranais.
  • Las truppas ucranaisas en il sid dal pajais s’avanzan e reconquistan adina dapli terren. Lieus en las regiuns da Cherson, Charkiw, Luhansk e Donezk sajan puspè sut controlla da l’armada ucranaisa – uschia Selenski en ses messadi per video quotidian. Las indicaziuns fatgas na pon betg vegnir verifitgadas a moda independenta.
  • Ils Stadis Unids han empermess a l’Ucraina da furnir ulteriuras armas per radund 625 milliuns dollars. Quai ha communitgà l’uffizi presidial a Washington. Tranter auter veglian ils Americans furnir panzers, muniziun e bittarachetas multipels. Ultra da quai haja il president american Joe Biden sincerà a ses collega d’uffizi a Kiew ch’ils Stadis Unids na vegnian maina a renconuscher l’annexiun da territori ucranais tras la Russia.

4 d'october

  • Negoziaziuns cun il president russ Wladimir Putin èn vegnidas scumandadas en l'Ucraina. Il president ucranais Wolodimir Selenski ha decretà quai. La decisiun è vegnida fatga en il cussegl da segirtad e defensiun da l'Ucraina. Selenski ha gia annunzià quest pass il venderdi, ils 29 da settember - in di suenter che Wladimir Putin ha annunzià l'annexiun da las regiuns Luhansk, Donezk, Saporischschja e Cherson, che tutgan tenor lescha internaziunala tar l'ucraina, èn dentant controlladas da la Russia.
  • En la Russia ha er la segunda chombra dal parlament approvà l’annexiun da territoris ucranais. Quai rapporta l’agentura da novitads statala Tass. La Duma, la chombra gronda dal parlament aveva gia dà ordavant ses consentiment. L’ONU ed ils stadis dal vest na renconuschan betg l’annexiun dals territoris ucranais ed er betg ils referendums fictivs en las regiuns occupadas da la Russia. Quest agir cuntrafetschia cumplettamain al dretg internaziunal.
  • Umens russ èn ids en massas a Kasachstan dapi la mobilisaziun. Ils 21 da settember ha la Russia declerà ina mobilisaziun parziala da 300'000 umens per la guerra cunter l'Ucraina. Dapi lura èn radund 200'000 burgais russ entrads a Kasachstan, di il minister da l'intern Marat Achmetdschanow. Blers umens russ bandunan per il mument la Russia envers l'Armenia, Georgia, Tirchia u Kasachstan.
  • Il territori enturn las foras da gas vi da las duas pipelines Nordstream 1 e 2 è vegnì bloccà. Sco la procura publica svedaisa ha communitgà, duaja uss dar investigaziuns als lieus pertutgads. Per quest intent è ier vegnì bloccà in territori da radund 9 kilometers ladezza, ha declerà la guardia da costa. En consequenza na dastgan bastiments betg pli traversar la passascha u bittar l’ancra. Er scumandà èsi dà sfunsar e da pestgar en il territori bloccà.

3 d'october

  • L'Italia na survegn betg pli gas da la Russia. Il concern da Gazprom n'ha betg suttascrit ils contracts necessaris per transportar il gas tras l'Austria. La Russia, l'Austria e l'Italia dattan ina a l'autra la culpa e numnan differents motivs per l'interrupziun. Ins veglia dentant chattar uschè svelt sco pussaivel ina schliaziun, hai num dal provedider da gas talian Eni. Plinavant ha la Russia er reducì la furniziun da gas per la Moldavia e smanatschà d'interrumper quellas cumplettamain.
  • Plirs pajais europeics han cità ils ambassadurs russ per protestar cunter l'annexiun da quatter regiuns ucranaisas. En in act da diplomazia vegnan ils ambassadurs infurmads che l'annexiun vegia giuditgada sco illegala. La Germania, la Frantscha e la Pologna han cità ils ambassadurs dal medem temp en il ministeri da l'exteriur. La Belgia ha cità l'ambassadur da la Russia gia il venderdi passà.
  • L'armada ucranaisa s'avanza en direcziun ost. Suenter avair reconquistà la citad da Liman la fin d'emna sajan els uss anc vegnids 15 kilometers vinavant, rapporta l'armada ucranaisa. Er en il sid dal pajais hajan els liberà dus abitadis. La Russia conferma grevs cumbats, na fa dentant naginas indicaziuns detagliadas.
  • La Russia ha franà passa 180 umens che vulevan fugir dal servetsch militar. Els hajan empruvà da scappar en il pajais vischin – la Georgia. Quai rapporta l’agentura da novitads russa Interfax. Damai ch'il president russ Wladimir Putin ha ordinà ina mobilisaziun parziala emprovan blers umens ch’avessan da far il servetsch militar da fugir. Els emprovan tranter auter dad ir en il Kasachstan, Kirghistan e la Georgia.

2 d'october

  • Danovamain è vegnida attatgada ina colonna d’autos civila. La sonda èn vegnidas per la vita 24 persunas en la regiun da Charkiw en vischinanza da la citad da Kupjansk.
  • Or da las duas pipelines donnegiadas en la Mar da l'Ost n'extrescha nagin gas pli. Quai almain tenor stimaziun da las autoritads danaisas. La gestiunaria da Nordstream 1 haja infurmà, che la pressiun en la lingia saja sa stabilisada. Quai saja in segn che nagin gas extrescha pli. Il medem avevan ils Danais gia communitgà ier per la pipeline Nordstream 2.
  • Dapi las 11:30 saja la citad Liman en l'ost da l'Ucraina sgumbrada cumplainamain. Quai ha il president ucranais Wolodimir Selenski annunzià en ses canal da Telegram.Tar la retratga or da la citad da Liman han ils Russ – tenor la valitaziun dals servetschs secrets britannics – subì grondas perditas. Tenor indicaziuns dal militar russ èn las forzas armadas vegnidas tratgas giu per betg vegnir entschercladas. Liman è ina impurtanta cruschada da viafiers en l'ost da l'Ucraina.
  • Camiuns da l'Uniun europeica na dastgan betg pli entrar en la Russia. Scumandà saja il transport da rauba per la Russia, sco era il transit u l'entrada or dad ulteriurs pajais. Il decret russ, publitgà la sonda, valia a partir dals 10 d'october fin la fin da l'onn. Era pertutgads da quel èn la Norvegia, Gronda Britannia e l'Ucraina.

Il prim d'october

  • 800 milliuns meters cubic gas èn fin uss sfugì or da las lingias da gas Nordstream – pervi da las sfessas suenter supponids acts da sabotascha. Quai correspundia a la furniziun da gas da trais mais al Danemarc, ha ditg in pledader da Gazprom, durant ina sesida dal cussegl da segirtad da l'ONU. Ins tschertgia schliaziuns per puspè pudair duvrar la pipeline. Quai saja dentant tecnicamain imposant, perquai ch'i n'haja anc mai dà tals problems.
  • L’annexiun dals quatter territoris ucranais cun referendums fictivs è er stà tema en il Cussegl da segirezza da l’ONU. Sco spetgà ha la Russia impedì cun ses veto ina resoluziun ch’avess condemnà l’annexiun sco violaziun dal dretg internaziunal. En pli avess la Russia per immediat stuì retrair sias truppas ord il pajais vischin. 10 dals 15 stadis han vuschà per la resoluziun, la Russia encunter. La China, l’India, la Brasilia ed il Gabun èn s’abstegnids da la vusch. L’ambassadur russ tar las Naziuns Unidas ha crititgà la votaziun. Quella saja ina provocaziun ed in act ostil.
  • Il schef da l'ovra atomara Saporischja, Ihor Muraschow, è vegnì rapinà da truppas russas. Quai rapporta il president da la gestiunaria Energoatom, Petro Kotin. Ina patruglia russa haja tegnì si ses auto e transportà el en in lieu nunenconuschent. Kotin pretenda, che Muraschow vegnia immediat relaschà, lez haja la responsabladads per la segirtad nucleara da l'ovra. Ina conferma da vart russa na datti fin uss betg.

30 da settember

  • Suenter ils pseudo-referendums ha il president Wladimir Putin ha suttascrit en il Cremlin a Moscau ils documents per l'annexiun da las quatter regiuns ucranaisas ch'èn occupadas dals russ – Luhansk, Donezk, Cherson e Saporischjia. En in pled ha Putin intimà l'Ucraina dad immediat smetter cun tut ils acts militarics e turnar vi da la maisa da tractativas. Ultra da quai ha il president russ accentuà ch'ins vegnia a defender cun tut ils meds l'agen territori. L'Ucraina ed ils stadis dal vest han annunzià da na betg renconuscher las annexiuns planisadas ed il pseudo-referendums, uschia er la Svizra.
  • Durant in pled ha il president russ Wladimir Putin era fatg responsabels ils «Anglosaxons», per la sabotascha vi da las lingias da gas Nord-Stream. L'expressiun «Anglosaxons» po muntar per russ ils Stadis Unids da l'America, la Gronda Britannia u omadus pajais. En vista a la sesida d'urgenza dal cussegl da segirtad da l'ONU, che la Russia ha pretendì, han il Danemarc e la Svezia infurmà, igl haja dà almain duas explosiuns sut l'aua. Instituts seismologics hajan mesira ina fermezza da 2,3 e 2,1. Quai correspundia probablamain ad ina chargia explosiva da plirs tschient kilograms.
  • La Nord Stream SA vul cumenzar ad examinar ils donns vi da las pipelines da gas en la Mar da l'Ost quai uschè spert ch'i dat las lubientschas uffizialas. L'access en ils territoris pertutgads vegnia pir lubì sch'il squitsch en las pipelines saja stabilisà ed i sortia nagin gas pli, hai num en ina communicaziun da l'interpresa cun sedia a Zug. Cunquai na saja anc betg pussaivel d'inditgar in temp fin cura che la reparatura duria.
  • En vischinanza da la citad ucranaisa Saporischja haja dà in’attatga cun rachetas russas sin in convoi da civilists, scriva il guvernatur da Olexandr Staruch sin Telegram. La regenza regiunala haja dumbrà 23 morts e 28 blessads.

29 da settember

  • La Russia vul annectar las quatter regiuns ucranaisas – controlladas da truppas russas – il venderdi. Il pledader dal president russ, Dmitri Peskow, ha ditg, ch'i dettia a las duas ina ceremonia per suttascriver ed affiliar ils novs territoris en la Federaziun Russa. Internaziunal na vegn quai betg renconuschì, cunquai ch'ils referendums fictivs èn cuntrari al dretg internaziunal.
  • La Finlanda serra ses cunfins per turists da la Russia. Davent da mesanotg datti reglas da visa pli severas per viagiaturs e viagiaturas da la Russia, quai ha annunzià il minister da l'exteriur finlandais. Argumentà vegnia quest pass tranter auter cun il cas da las sfessas vi da las pipelines da gas Nord Stream 1 e 2 ed ils pseudo-referendums en l'Ucraina. Tenor indicaziuns dal radio statal na sa tracti betg d'in scumond d'entrar cumplet, ins vul evitar che Russ entran sco turists en la Finlanda per pudair viagiar en auters pajais da Schengen.
  • En las pipelines da gas – Nord Stream 1 e 2 datti sco i para quatter sfessas e betg mo trais. Ins haja chattà ins segunda sfessa en las auas svedaisas ha communitgà la guardia da costa svedaisa. Las duas ulteriuras sfessas, nua ch'i sorta gas – èn en auas danaisas.
  • Pervia da las foras en las duas pipelines da gas Nordstream 1 e 2 en la Mar da l'ost ha la Russia convocà per damaun ina sesida dal cussegl da segirezza da l'ONU, quai annunzia la missiun da l'ONU franzosa che timunescha il mument il cussegl da segirezza. Las regenzas dals pajais scandinavs, la NATO e l'UE supponan ch'in actur statal stettia davos l'act da sabotascha probabel. La presidenta da la cumissiun da l'UE – Ursula von der Leyen ha gia annunzià fermas repressalias. La Russia snega d'esser responsabla per las foras.

28 da settember

  • Tenor la Russia ha ina maioritad impressiunanta vuschà per in’annexiun a la Russia en ils referendums fictivs. A Donezk en l’ost da l’Ucraina hajan passa 99% da las votantas e votants ditg Gea. A Cherson en il sid passa 87%. La cuminanza internaziunala na renconuscha betg ils referendums, cunquai che quels sajan cleramain illegals.
  • Il president ucranais Wolodimir Selenski fa cleras pretensiuns a la cuminanza internaziunala. En in pled per video al Cussegl da segirezza da l'ONU ha el ditg che mintga annexiun illegala saja in crim envers tut ils stadis. En pli hai il president ucranais ditg che armada ucranaisa fetschia progress e delibereschia il pajais dals Russ.
  • La presidenta da la cumissiun da l’UE, Ursula von der Leyen, pledescha d'in act da sabotascha en connex cun las trais foras en las lingias da gas. Na annunzià betg ha ella, tgi ch'ella fa responsabla. Uss saja necessari dad intercurir ils incaps da rudent. En pli ha von der Leyen smanatschà che mintga disturbi intenziunà da l’infrastructura d’energia activa en l’Europa saja inacceptabla e vegnia ad avair consequenzas severas. Las foras sa chattan en auas danaisas e svedaisas.
  • Entaifer in’emna èn radund 100'000 persunas da la Russia fugidas en il Kasachstan. Ellas sajan vegnidas retschavidas cun bratscha averta, ha ditg il president Kassym-Jomart Tokayev. Atgnamain èn la Russia ed il Kasachstan alliads. Dapi l’invasiun russa en l’Ucraina è la regenza kasaca sa distanziada pli e pli da Moscau e signalisescha da persequitar in’atgna politica. Tranter auter ha er il Kasachstan condemnà ils referendums fictivs che la Russia ha fatg en las parts occupadas da l’Ucraina.

27 da settember

  • Gas sorta da la rusna en la lingia Nord Stream 2. Il militar danais ha publitgà fotografias da scuflas a la surfatscha da la mar, sur las lingias da gas. Il manader dal Uffizi d'energia danais Kristoffer Böttzauw ha ditg ch'i sortia «propi propi bler gas» tras la rusna. Stan actual èn donns tar duas lingias enconuschents: duas rusnas en la pipeline Nord Stream 1 ed ina en la pipeline Nord Stream 2. Perquai che las rusnas èn en territori svedais ha la Svezia e Danemarc installà stabs da crisa. Tras omaduas lingias n'è nagin gas vegnì furnì a la Germania. Cun quai han ils donns nagin effect sin la furniziun da gas dal pajais.
  • L'anteriur president russ Dmitri Mewedew ha accentuà che la Russia haja il dretg da duvrar armas atomaras sche quai «saja necessari» ed «en stricta concordanza cun ils fundaments da la politica d'intimidaziun nucleara». Quai scriva el en ses chanal da Telegram. La bun'ura han ils Stadis Unids avertì cleramain la Russia da betg duvrar armas atomaras. Las consequenzas fissan «extraordinarias» e «realas» ha ditg il pledader dal ministeri da l'exteriur Ned Price a l'emettur CNN.
  • Il Servetsch secret intern da la Russia ha tenor atgnas indicaziuns arrestà in consul giapunais causa suspect da spiunascha. En la citad da Wladiwostok en l'ost dal pajais haja el cumprà infurmaziuns secretas tranter auter davart las consequenzas da sancziuns dal vest, ha communitga il FSB.

26 da settember

  • En connex cun la guerra en l'Ucraina ha il Giapun decis novas sancziuns cunter la Russia. Concret scumonda il pajais l'export da rauba che stat en connex cun armas chemicas. Tenor in pledader da la regenza, saja il Giapun fitg inquietà pervi dal diever pussaivel d'armas atomaras da la Russia.

25 da settember

  • Avant paucs dis aveva il president russ Wladimir Putin ordinà l’emprima mobilisaziun parziala dapi la fin da la Segunda Guerra mundiala. Da protests cunter questa annunzia èn fin uss passa 2'000persunas vegnidas arrestadas en Russia.
  • En consequenza da la mobilisaziun parziala da l’armada russa ha il president ucranais Wolodimir Selenski appellà a la schuldada russa da refusar da far servetsch militar. I saja meglier da desertar, enstagl da murir sco delinquent da guerra sin terren ester, ha ditg Selenski en ses messadi per video quotidian. Ultra da quai ha el offrì a la schuldada russa da capitular ed ir voluntarmain en praschunia da guerra – nua ch’els vegnian tractads a moda civilisada, ha empermess il president ucranais.
  • En ils territoris occupads dals russ en l'Ucraina da l'ost e dal sid cuntinueschan ins cun ils pseudo-referendums per in'annexiun a la Russia – quai malgrà il bumbardament. En il territori da Cherson sajan mortas duas persunas en in hotel pervi da rachetas da l'Ucraina – rapportan l'agentura da novitads russa Tass. A Saporischja hajan ins stuì serrar in local da votaziun suenter in'attatga. Las votaziuns che vegnian crititgadas internaziunal sco violaziun dal dretg internaziunal cuntinueschan era en la regiun da Donezk e Luhansk – quai anc enfin mardi.

24 da settember

  • L’Ucraina restrenscha las relaziuns diplomaticas cun l’Iran. La raschun saja che l’Iran haja furnì dronas da cumbat a la Russia – ha argumentà il ministeri da l’exteriur a Kiev questa decisiun. Questa furniziun saja stà in «act brut» ch’haja donnegià ferm las relaziuns tranter ils dus pajais. Sco reacziun ha l’Ucraina retratg a l’ambassadur iranais a Kiev il permiss da lavur. La fin d’avust aveva il servetsch secret dals Stadis Unids rapportà che la Russia haja cumprà dronas da l’Iran per duvrar quellas en il cumbat cunter l’Ucraina. Uffizialmain n’han ni Moscau ni Teheran confermà questa fatschenta.
  • La Finlanda vul restrenscher l’entrada en il pajais per burgais russ anc pli fitg. Concret na vegnia betg pli ad esser pussibel a Russas e Russ da vegnir en Finlanda per motivs turistics. Quai ha annunzià il ministeri da l’exteriur a Helsinki. Vegnir en il pajais possian els mo pli per auters motivs. Gia ordavant aveva la Finlanda rinforzà las restricziuns d’entrada en il pajais per Russas e Russ. Ella suonda uschia als ulteriurs quatter stadis commembers da l’Uniun europeica che cunfineschan cun la Russia: En l’Estonia, la Lettonia, la Lituania e la Pologna valan gia restricziuns sumegliantas.

23 da settember

  • En las regiuns da l'Ucraina da l’ost han tenor agenturas da novitads russas cumenzà las votaziuns davart ils referendums per in'annexiun a la Russia. Las votaziuns ch'han cumenzà questa damaun a las 5 duain durar fin mardi. Vuschà vegn en las regiuns dals separatists pro-russ Donezk e Luhansk sco er en las regiuns da Cherson e Saporijschia. Ils stadis dal vest, tranter els er la Svizra, e pliras organisaziuns han gia condemnà ils referendums, quels sajan illegals ed ina provocaziun.
  • Il Cussegl da segirezza da l'ONU ha discurrì davart l'offensiva russa cunter l'Ucraina. Ils stadis dal vest han surtut condemnà ils acts sgarschaivel ed ils crims che l'armada russa commetti en l'Ucraina. Il minister da l’exteriur da l’Ucraina Dmytro Kuleba, ch'era envidà sco giast, ha ditg, che la Russia n’haja betg in interess vi da discurs da pasch e tschertgia be ina soluziun militara. Il minister da l’exteriur russ Sergei Lawrow, ch'è cumparì in’ura e mez memia tard ed ha puspè banduna la sala suenter ses pled, ha renfatschà al vest da sa maschadar directamain en la guerra e pretendì che la Russia n’haja gì nagin'autra letg che d'attatgar l'Ucraina. 
  • Tenor in report da l'Organisaziun per la segirezza e la collavuraziun en l'Europa OSCE ha la persecuziun da la societad civila russa cuntanschì in nov punct culminant en il decurs da la guerra encunter l'Ucraina. Il report discurra da suppressiun e l'emprova da far tema a l'opposiziun a las medias ed ad organisaziuns independentas. Il rapport pretenda da la OSCE da sustegnair schurnalistas, activists e giurists en l'exil. Plinavant stoppia l'ONU engaschar ina observatura u in observatur per la Russia.

22 da settember

  • La Russia e l’Ucraina han barattà praschuniers. Passa 200 Ucranais sajan returnads or da praschunia russa, ha communitgà l’uffizi da president a Kiev. L’Ucraina haja persuenter laschà liber il politicher pro-russ Viktor Medwedtschuk e 55 schuldads russ. En il rom dal barat hajan ils separatists sustegnids da la Russia en l’ost da l’Ucraina laschà liber 10 esters. Quels sajan vegnids sgulads en l’Arabia Saudita. Tschintg da quels sajan da la Gronda Britannia, dus dals Stadis Unids e mintgamai in da la Svezia, la Croazia ed il Maroc.
  • Suenter l’annunzia d’ina mobilisaziun parziala vulan adina dapli Russ vegnir en la Finlanda. Quai ha communitgà la protecziun dals cunfins dal vischin scandinav. Il mument saja tut sut controlla. Gia ier hajan passa 4’800 persunas da la Russia traversà il cunfin. Quai èn passa 1’700 persunas dapli cumpareglià cun avant in’emna.
  • L'Uniun eruopeica vul preparar novas sancziuns encunter la Russia, quai han decis ils ministers da l'exteriur dals 27 stadis da l'UE tar in inscunter informal a l'ur da la conferenza da l'ONU a New York. L'inscunter ha gì lieu paucas uras suenter che Wladimir Putin ha annunzià l'emprima mobilisaziun da guerra russa dapi la segunda guerra mundiala.
  • Il secretari general da la Nato Jens Stoltenberg ha rinfatschà malprecauziun al president russ Wladimir Putin en vista a novas smanatschas. Putin sappia sez ch’ina guerra atomara na duess mai vegnir cumbattida e na possia betg vegnir gudagnada, ha Stoltenberg ditg mesemna en in'emissiun dal ZDF a New York. I na saja betg l’emprima giada che Putin fetschia diever da retorica nucleara. Quai na midia dentant nagut vi da l’obligaziun da restar calm. Stoltenberg ha punctuà: «La Nato na vul nagina confruntaziun cun la Russia». Ils alliads da la Nato han sulettamain sustegnì l’Ucraina «brutal» per ch’ella possia far diever da ses dretg da sa defender sezza – sco quai che la charta da l’ONU prevesia.
  • Il president ucaranais Wolodimir Selenski è sa drizzà a l'Assamblea generala da l'ONU a New York. Quai cun in messadi da video preresgistrà, nua ch'el pretenda che la Russia vegnia chastiada per sia offensiva en l'Ucraina. Cunter ses pajais saja vegnì commess in crim. Selenski ha plinavant pretendì ulteriuras restricziuns da visum per burgaisas e burgais russ. A la Russia stoppia plinavant vegnir retratg il dretg da veto en il cussegl da segirezza da l'ONU.
  • En pliras citads russas hai dà protests suenter ch'il president russ Wladmir Putin ha gì annunzià la mobilisaziun parziala dal militar. Latiers han las forzas da segirezza arrestà tschients da persunas. La gruppa russa per dretgs umans OVD communitgescha ch'i saja fin ussa vegnì annunzià passa 1'400 arrestaziuns en almain 38 citads. Uschia er a Moscau, St. Petersburg e Samara. La gruppa informescha permanentamain online davart arrestaziuns e protests en Russia. Las autoritads russas avevan avertì da far part als protests e samantschà cun fin 15 onns praschun.

21 da settember

  • Nagin haja smanatscha a la Russia e nagin auter che la Russia haja tschertgà quest conflict. Quai ha Joe Biden ditg en in pled a chaschun da la radunanza generala da l'ONU a New York. La Russia veglia eliminà il dretg d'existenza da l'Ucraina sco stadi. Pir da curt haja Putin fatg smanatschas nuclearas envers l'Europa ed il Kreml organiseschia referendums fictivs. Quai sajan acts monstrus.
  • Tenor il president da la confederaziun pon ins terminar questa guerra mo tras ina schliaziun diplomatica. Ignazio Cassis vul s’inscuntrar a l’ur da la radunanza generala da l’ONU a New York cun il minister da l’exteriur russ, Sergei Lawrow. El vegnia a menziunar la provocaziun la pli nova da Putin, la mobilisaziun parziala. Cassis ha ditg quai ad ina conferenza da medias a New York.
  • La mobilisaziun parziala en Russia ed ils referendums fictivs en l'Ucraina mussian che Putin na veglia betg pasch. Anzi el escaleschia la guerra. Quai di il pledader dal incumbensà per l'exteriur da l'Uniun Europeica. El ha plinavant affirmà ch'ils territoris pertutgads dals referendums fictivs restian part da l'Ucraina independentamain dal resultat da quels. Durant la radunanza plenara da l'ONU ha era chancelier da la Germania Olaf Scholz prendì posiziun tar la mobilisaziun parziala: «las decisiuns da la Russia dals davos dis èn in act da desperaziun».
  • La Lettonia na vul betg dar refugi a Russ che scappan pervi da la mobilisaziun parziala. La segirtad saja pli impurtanta. Il minister da l'exteriur letton ha declerà quai. En la Russia sezza haja dà in ferm augment da dumondas per sgols or dal pajais. Quai mussan statisticas da Google. Blers sgols èn vendids ora per exempel sgols da Moscau ad Istanbul. Ils sgols ils pli bunmartgads da la chapitala russa a Dubai custan radund 5'000 euros.
  • Prest set mais suenter l'entschatta da l'offensiva en l'Ucraina ha la Russia annunzià ina mobilisaziun parziala dal militar, quai vul dir che reservists vegnan mobilisads. Il schef dal Kreml Wladimir Putin ha ditg en in discurs a la televisiun ch'el haja suttascrit in decret correspundent. La mobilisaziun parziala cumenza anc mesemna. Tenor il ministeri da defensiun sa tracti da 300'000 reservists cun experientscha da cumbat. En tut datti 25 milliuns reservists en la Russia. Putin ha declerà, ch'i giaja per defender l'integritad dals territoris da la Russia. La finamira saja da deliberar il Donbass. Ils referendums planisads en las parts controlladas da l'Ucraina sustegna Putin.
  • Il president da la Confederaziun Ignazio Cassis ha ditg a l'ur da l'Assamblea generala da l'ONU ch'ils referendums planisads en l'Ucraina da l'ost sajan cunter la lescha perquai ch'els violeschian l'integritad territoriala e cun quai il dretg internaziunal. La Svizra na possia per quai betg renconuscher ils resultats da referendums.
  • La OSCE ha er scrit en ina posiziun ch'ils referendums sajan illegals. Il president franzos Emmanuel Macron ha discurrì dad ina provocaziun. El veglia danovamain discurrer cun Wladimir Putin ils proxims dis.
  • Il president ucranais Wolodimir Selenski è sa mussà ruassaivel suenter l'annunzia da la Russia davart ils referendums per in'adesiun en las regiuns occupadas da Luhansk, Donezk, Cherson e Saporischja. En ses pled da la saira ha Selenski ditg che questas annunzias sajan «canera» ed ha engrazià als pajais dal vest per lur critica envers ils plans da la Russia. La populaziun en questas regiuns duai anc quest'emna votar davart ina adesiun.


20 da settember

  • La Russia stoppia dar enavos ils territoris annectads a l'Ucraina. Quai pretenda il president tirc Recep Erdogan. Sch'i duaja dar pasch, saja il return dal territori fitg impurtant. Quai vegnia spetgà, ha Erdogan ditg durant in'intervista. Era la peninsla da la Crim che la Russia aveva gia annectà 2014 stoppia vegnir returnada a l'Ucraina.
  • En l'Ucraina da l'ost en las regiuns da Donezk e Luhansk ha la direcziun dals separatists pro-russ pretendì ch'il pievel possia bainbaud decider davart ina separaziun da l'Ucraina. Latiers duai ir per l'annexiun dal Donbass a la Russia. En in video  ha il manader dals separatists en la regiun da Donezk declerà ch'el veglia coordinar correspundentamain cun ses collega d'uffizi en la regiun da Luhansk. Ils occupants sajan en panica, ha reagì il president ucranais Wolodimir Selenski. Ultra da quai ha el declerà ch'el veglia sa drizzar la mesemna a l'assamblea generala da l'ONU per dumandar ulteriuras furniziuns d'armas.

19 da settember

  • La Russia refusa la rinfatscha da Kiew d'avair commess crim da guerra en la regiun da Charkiw en l'ost da l'Ucraina. Quai saja ina manzegna, ha ditg il pledader dal Kreml tenor l'agentura da novitads Interfax. Ordavant avevan ins chattà 440 fosssas cun baras datiers da la citad da Isjum. Tar intgins dad els han ins tenor indicaziuns ucranaisas constatà fastitgs da tortura. Il president ucranais Wolodimir Selenski aveva sinaquai rinfatschà praticas dals nazis a la Russia. Il Kremel è er sa referì sin rinfatschas dal passà. Quai na saja betg il medem scenari sco a Butscha. Là vevan ins chattà tschients da baras da civilists la primavaira.
  • Ella saja per la pasch, scriva Alla Pugatschowa sin la plattafurma sociala instagram. Sche quai fetschia ella tar ina «agenta da l'exteriur» duai la regenza era metter ella sin la glista naira, sco quai è schabegià a lur um Maxim Galkin. La Regenza russa fa diever dad ina tala glista per suttametter persunas ed organisaziuns criticas a restricziuns en il pajais. Organisaziuns da dretgs civils, sco per exempel «memorial» che commemorescha a las victimas dal Gulag, vegnan accusadas d’agir sin cumond da pajais dal vest (perquai la descripziun «agents da l'exteriur»). Alla Pugatschowa è in superstar en la Russia, e lur letg cun il comicher Galkin è in tema permanent en las gasettas da boulevard russas.
  • L'Ucraina rinfatscha a la Russia d'avair bumbardà il territori enturn ina ovra atomara en il sid dal pajais. Pertutgada saja in'ovra atomara en la regiun da Mykolaiv communitgescha la gestiunaria. Ils reacturs na sajan betg vegnids tutgads. I haja dà in'explosiun radund 300 meters dalunsch da quels. Questas indicaziuns na sa laschan però betg examinar a moda independenta. Moskau n'ha anc betg prendì posiziun. Ils ultims mais vevan annunzias d'attatgas sin l'ovra atomara a Saporjschja er en il dis dal pajais adina puspè perocurà per agitaziuns. Omadus pajais fagievan responsabel in l'auter per las attatgas.
  • Il president ucranais Wolodimir Selenski di ch'igl dettia preparaziuns per deliberar ulteriurs territoris, per exempel en las regiuns da Mariupol e Melitopol, ma er enturn Cherson en il sid dal pajais. La finamira saja da deliberar l’entira Ucraina, inclusivamain las regiuns che vegnian controlladas dals separatists sustegnids da la Russia e la peninsla da la Crim en il sid. Tenor l’agentura da novitads tudestga DPA occupescha la Russia actualmain radund 20% dal territori da l’Ucraina.

18 da settember

  • L’armada ucranaisa ha reconquistà ils ultims dis grondas parts da la regiun enturn Charkiw en il nordost dal pajais da l’armada russa. Uss renfatscha il president ucranais Wolodimir Selenski als invasurs russ d’avair turmentà umans. Entant sajan vegnidas chattadas passa 10 chombras da tortura en pliras citads, uschia Selenski en ses messadi per video quotidian. Tranter auter sajan ils umans vegnids torturads cun culps electrics e fildaroms.
  • L’ovra atomara Saporischja è puspè vi da la rait. Quai suenter in’ interrupziun da duas emnas. Ina lingia electrica principala saja reparada, ha communitgà l’agenzia internaziunala per energia atomara IAEA. Durant l’interrupziun era l’ovra atomara colliada cun lingias da current d’urgenza. Ma era quellas eran crudadas ora. Tenor il schef da l’IAEA resta la situaziun enturn l’ovra atomara instabila. Ins n’haja betg pli bumbardà l’ovra atomara. Ma i dettia anc adina cumbats en la regiun.

17 da settember

  • Suenter che pliras tschient baras èn vegnidas chattadas en la citad Isjum – che l’Ucraina ha reconquistà da la Russia – pretenda il president ucranais Wolodimir Selenski consequenzas. Moscau stoppia vegnir chastià pervi da crims da guerra. Il mund na dastgia betg simplamain guardar sco il «stadi da terror russ mazzia e turmentia». I dovria sancziuns anc pli severas.

16 da settember

  • En la citad dad Isjum che è part dal territori reconquistà da l'Ucraina èn vegnidas chattadas 440 baras en in guaud rapportan medias da l'Ucraina. Il president ucranais Wolodimir Selenski aveva ils 15 da settember discurrì dad ina fossa communabla. L'incumbensà per persunas sparidas da l'Ucraina Oleh Kotenko che aveva visità il guaud ha intunà envers la staziun da televisiun Nastojaschtschee Wremja che na sa tratta betg dad ina fossa communabla sco a Butscha, mabain da bleras fossas singulas. Las baras da Isjum sajan pia vegnidas sutterradas a moda almain in zic pli civilisada che en il cas da Butscha. Là avevan ins chattà indizis che las persunas sajan vegnidas torturadas. Ad Isjum dentant sajan las persunas vegnidas mazzadas entras attatgas d’ artigliaria.
  • La regenza dals Stadis Unids vul furnir ulteriuras armas per che l'Ucraina possia sa defender encunter la Russia. Il ministeri da l'exteriur american ha annunzià ier in ulteriur agid da 600 milliuns dollars per Kiev. L'USA metta a disposiziun a l'Ucraina ulteriuras armas, muniziun ed equipament da ses inventari. Total han ils Stadis Undis gia investì 15,8 milliardas per sustegnair l'Ucraina.

15 da settember

  • Russia sajetta sin mir da fermada ucranais sisur la citad Krywyj Rih. Las autoritads ucranaisas averteschan da inundaziuns. Da l’attatga saja in’ovra idraulica vegnida tutgada, ha ditg il president ucranais Wolodimir Selenski. En parts da la citad valia in privel d’auas grondas. En pli saja il provediment d’aua crudà or. Selenski discurra en connex cun l’attatga dad in’emprova dals Russ da metter sut aua sia citad natala. Ils attatgaders emprovian da derasar panica.
  • Il president chinais Xi Jinping è arrivà en la citad da Samarkand en l’Usbekistan. Là cumenza oz l’inscunter suprem da l’uschenumnada «Organisaziun per collavuraziun da Schanghai». Er part da l’inscunter fa il president russ Wladimir Putin. I sa tracta da l’emprim inscunter persunal dals dus presidents dapi l’invasiun da la Russia en l’Ucraina. Plinavant da la partida èn er il president tirc Recep Tayyip Erdogan, il president da l’Iran Ebrahim Raisi ed il president da l’India Narendra Modi.

RTR novitads+

Artitgels legids il pli savens

Scrollar a sanestra Scrollar a dretga