Siglir tar il cuntegn

Header

cuntegn

5 mais guerra en l'Ucraina Millis moran en la guerra – ed anc n'è nagina fin en vista

Quest artitgel dat ina survista da quai ch'è capità dapi il cumenzament da la guerra en l'Ucraina. I cumenza cun il stan actual.

Dapi passa tschintg mais cuzza la guerra en l'Ucraina gia – ils 24 da favrer aveva il president russ Wladimir Putin cumenzà ad attatgar l'Ucraina. Dapi lura èn millis civilists e civilistas sco er schuldada morta. Las regenzas da l'Ucraina e da la Russia communitgeschan cifras che divergeschan fermamain - las cifras na sa laschan betg verifitgar. Da la vart civila èn tenor las Naziuns unidas passa 5'000 victimas cumprovadas, la cifra possia tgunsch esser pli auta, quai tenor il rapport da mez fanadur da l'autcumissari per dretgs umans da l'UN . Passa otg millliuns persunas èn sin la fugia pervi da la guerra.

Fanadur – vinavant attatgas en l'ost

  • Il minister da l'exteriur russ Sergej Lawrow prenda en mira la regenza ucranaisa.
  • Suenter che la pipeline Nord Stream 1 è stada bloccada, cula puspè gas tras quella.
  • La Russia gudogna vinavant terren en l'ost ed il sid da l'Ucraina.
  • A Lugano han represchentantas e represchentants da stadi ed organisaziuns internaziunalas discutà e definì il cumenzament da fanadur principis da reconstruir l'Ucraina, quai a la Ucraine Recovery Conference.

La truppas russas intensiveschan vinavant las attatgas en l'ost da l'Ucraina per cuntanscher la finamira da conquistar il Donbass cun Luhansk e Donezk. Er en il sid èn diversas regiuns fertant sut controlla russa, quai cunzunt en il conturn da Cherson ed Odessa. Sper quai ha il minister da l'exteriur russ Sergej Lawrow formulà per l'emprima giada la finamira da vulair cupitgar la regenza ucranaisa. Quai ha el ditg durant ina visita en l'Egipta.

    Zercladur – Russia sa focussescha sin l'ost da l'Ucraina

    • Russia conquista adina dapli terren en l'ost da l'Ucraina. La conquista da las regiuns da Luhansk e Donezk tutgan tar las finamiras principalas da la Russia. Tenor il president ucranais, Wolodimir Selenski, è la situaziun da sias truppas en l'ost dal pajais fitg difficila
    • L'Ucraina daventa uffizialmain candidata per l'adesiun a l'Uniun europeica.
    • La fin d'avust veglia l'Ucraina puspè reprender las contractivas da pasch cun la Russia. L'emprim veglian ins lantschar cunterattatgas. Uschia hajan ins ina meglra situaziun posiziun da contractar.
    • La Svizra investighescha davart crims da guerra. L'Uffizi federal da polizia ha interrogà fugitivs ucranais. La finamira saja da rimnar rapports e mussaments che duain gidar pli tard en cas ch'i dettia dumondas d'assistenza giudiziala, cunzunt dal Tribunal internaziunal a Den Haag. 

    Ils cumbats grevs en l'ost da l'Ucraina cuntinueschan. Uschia ha la Russia per exempel surpiglià la controlla da la citad da Sjewjerodonezk. Quatter mais suenter il cumenzament da la guerra ha l'Ucraina ordinà a sias truppas sa retrair or da la citad. La citad valeva fin ussa sco ina da las ultimas parts da Luhansk che n'è anc betg vegnida conquistada da cumbattants proruss. Dentant er la chapitala Kiev vegnia vinavant bumbardada cun rachetas.

    Il secretari general da la Nato, Jens Stoltenberg, tema entant, che la guerra en l'Ucraina pudess anc cuzzar onns. Perquai saja impurtant da vinavant sustegnair l’Ucraina cunter la Russia.

    La Ucraina è ussa uffizialmain candidata per l'adesiun a l'Uniun europeica. Il parlament da l'UE ha approvà cun gronda maioritad il status da candidat per l'Ucraina e la Modavia. 529 deputadas e deputads èn stad persuenter e 45 encunter (tar 14 abstenziuns). Il president dal cussegl da l'UE, Charles Michel, sa mussa optimistic ch'ils 27 stadis da l'UE vegnan gievgia tar lur inscunter a Brüssel sustegnair il status da candidat per l'Ucraina e la Moldavia per entrar l'UE.

    Ils G7 examineschan in cunfin da pretsch per energia russa, pia per gas ed ieli russ. Quai resulta da la decleraziun finala da l'inscunter da schefs da stadi dals pli impurtants stadis industrials dal vest. In tal cunfin da pretschs duai limitar la finanziaziun da la regenza russa per la guerra en Ucraina. In tal cunfin per pretschs pudess dentant be vegnir realisà en collavuraziun cun stadis gronds d'import dad ieli, sco la China e l'India.

    Matg / entschatta zercladur – La zona da guerra vegn pli gronda

    • La Russia conquista adina dapli terren en l'ost da l'Ucraina
    • Il president ucrainais Wolodimir Selenski quinta cun attgatgas pli intensivas
    • La guerra en l’Ucraina pudess anc cuzzar onns
    • Fin l'avust vul l'Ucraina reprender las contractivas da pasch cun la Russia
    • Tut ils stadis commembers da la NATO beneventan ils plans da la Svezia e la Finlanda d'entrar en la NATO – la Tirchia blochescha
    • Manaschis purils han pers grondas surfatschas agraras

    La racolta vegnia a tanscher per l’agen diever, perquai che blers umans sajan fugids da la guerra en l’exteriur. Betg mo ils cumbats impedeschian la lavur dals manaschis purils. Perquai ch’ils exports sajan bloccads, cultiveschian els er damain fritgs dal funs orientads a l’export. Er cultiveschian ils purs uss dapli plantas che sajan damain pretensiusas, sco per exempel fava da soja. Tranter auter saja ina racolta en ina valur da pliras milliardas dollars ida a perder.

    Tranter auter pervi da la mancanza da graun ord l'Ucraina sentan blers pajais in augment da pretschs. Era materia prima sco ieli, benzin e gas è vegnida pli chara. Per cumbatter l'inflaziun en Svizra ha il minister d’economia Guy Parmelin pretendì in discurs per sustegn finanzial.

    La Finlanda e la Svezia vulan daventar commembras da la Nato, uschia che la allianza dal vest s'avischina pli e pli fitg als cunfins russ. La dumonda d'adesiun vegn beneventada, sulettamain la Tirchia fa resistenza. Concret renfatscha la regenza da Recep Tayyp Erdogan a la Finlanda e la Svezia da sustegnair organisaziuns terroristicas sco la partida curda PKK e la milissa YPG en Siria. La Tirchia cumbatta omaduas organisaziuns, quai che blers stadis dal vest crititgeschan fermamain.

    Avrigl / matg – I marscha plitost cuntrari als plans russ

    • ils cumbats en l'Ucraina cuntinuan, ils discurs tranter las partidas da conflict vegnan interruts
    • Mariupol, la citad en l'ost ch'ils Ucranais han defendì dapi il cumenzament, croda en mauns russ
    • l'Ucraina tschenta ina dumonda d'adesiun a l'UE
    • la Finlanda e la Svezia vulan entrar en la Nato
    • las consequenzas da la guerra sco blers fugitivs, auts pretschs per carburant e la mancanza da garnezi fatschentan pli e pli fitg

    Entant che la guerra cuntinuescha e chaschuna adina dapli victimas e fugitivs, survegn il conflict pli e pli ina nova dimensiun politica. Ina da las finamiras centralas da la Russia è ils ultims onns adina stada da tegnair sin distanza la Nato e l'Uniun europeica. Entras la guerra capita però gist il cuntrari. L'Ucraina s'avischina a l'UE e tschenta schizunt la dumonda d'adesiun. La Finlanda e la Svezia vulan daventar commembras da la Nato, uschia che la allianza dal vest s'avischinan pli e pli fitg als cunfins russ. Quai che Wladimir Putin ha vulì evitar. Plinavant furneschan entant er divers pajais da l'Uniun europeica armas a l'Ucraina. Ed ils Stadis Unids augmentan cuntinuadamain il budget per il sustegn.

    Era la politica d'infurmaziun dal stadi russ vegn pli e pli fitg sut squitsch. Gia a l'entschatta ha il stadi empruvà da censurar infurmaziuns davart la situaziun effectiva en l'Ucraina – quai cun scumandar Facebook e Twitter, ubain era cun leschas pli restrictivas per schurnalistas e schurnalists che rapportan davart il conflict. Quai tut cun la finamira da pudair mussar cunzunt a l'atgna populaziun che l'invasiun saja necessaria e funcziunia tenor plan. Pli ditg che la guerra cuzza e pli gronda che la forsch tranter il maletg russ e quel che sa mussa en l'UE e da l'auter maun da l'Atlantic daventa. Saja quai entras infurmaziuns publicas da servetschs secrets sco quel da la Gronda Britannia, saja quai entras schurnalistas e schurnalists ma era via medias socialas.

    Fin mars – Russia banduna Kiev e focussescha sin l'ost

    • l'invasiun na para betg dad avanzar tenor plan
    • ils cumbats sa concentreschan sin l'ost e sidost dal pajais
    • la Nato na vul explicitamain betg sa maschadar en il conflict
    • potenzials crims da guerra comess da las truppas russas vegnan a la glisch

    La resistenza ucranaisa è ferma. Tenor indicaziuns russas funcziunescha l'operaziun tenor plan. Tuttina sa retira l'armada russa suenter intensivas emnas da cumbat senza grond progress da la regiun da Kiev e sa concentrescha sin las regiuns en l'ost e sidost dal pajais. Là, en citads sco Mariupol u Cherson, vegn la situaziun umanitara per la populaziun che na po betg fugir mendra e mendra. Plinavant vegnan er a la glisch divers potenzials crims da guerra commess entras las truppas russas.

    L'Uniun europeica sco er l'allianza militara Nato mussan entant unitad en chaussa. Quai schegea ch'ins emprova da sa tegnair or dal conflict militar – en spezial en connex cun furniziuns d'armas. I cuntinuan las discussiuns davart novas sancziuns, la dependenza dad ieli e gas russ, armas atomaras e chemicas sco er davart las consequenzas globalas da la guerra.

    Cosequenzas globalas

    Avrir la box Serrar la box

    Fugitivs
    Blers fugitivs ord l’Ucraina han ils davos mais tschertgà alloschi en auters pajais. Quai è anc adina ina sfida – cunzunt per la Svizra – da chattar avunda plaz. Pli ditg che la guerra dura e pli auts ch’ils custs vegnan.

    Dependenza dad ieli e gas
    L’Uniun europeica sco era la Svizra èn anc adina per ina gronda part dependentas dad ieli e gas russ. Cunquai n'èsi stan uss anc betg pussaivel da chalar d’importar ieli e gas ord la Russia. Quai emplaina però la cassa da la Russia – era per la guerra.

    Crisa da carburant
    Pervia da la guerra en l’Ucraina van era ils pretschs da carburant marcantamain ensi.

    Memia pauc graun – fomaz en bleras parts dal mund
    L’Ucraina e la Russia èn dus dals pli gronds pajais ch'exporteschan graun. Entras la guerra èn ils exports ids enavos marcantamain. Cunzunt blers pajais en l’Africa ed en il Proxim Orient dependan tenor l’ONU dal graun bunmartgà da l’Ucraina. Era l’India – il segund grond producent da graun dal mund – n’exportescha nagin graun pli pervia da l'augment dals pretschs en l'agen pajais e per segirar las victualias per l’atgna glieud.

    Ferm franc svizzer
    Cunquai ch'il franc svizzer è ina valuta da refugi, è il franc daventà pli ferm. Quai ha er in’influenza negativa sin ils exports svizzers.

    Mez mars – guerra, fugia, sancziuns e sustegn

    • attatgas russas cuntinuan, resistenza ucranaisa sa manifestescha, Stadis Unids furneschan armas
    • stentas per evacuar civilistas e civilists cun success variant
    • ulteriuras sancziuns sco in stop d'importar ieli e gas russ vegnan sin maisa
    • adina dapli fugitivs arrivan en divers pajais
    • Fugitivs en Svizra survegnan il status «S»

    Las attatgas e la devastaziun en l'Ucraina entras l'armada russa cuntinuan. Ma er la resistenza da la vart ucranaisa sa manifestescha pli e pli fitg. Plirs pajais dal vest sa stentan per ina pausa da cumbat e conferman lur sustegn envers l'Ucraina. Ils Stadis Unids sustegnan l'Ucraina er cun armas. En il pajas datti diversas stentas, per exempel da la Crusch cotschna per corridors umanitars per evacuar civilistas e civilists. Intginas emprovas gartegian, autras fan adina puspè naufragi. Las partidas da conflict dattan ina a l'autra la culpa persuenter.

    En discussiun stattan ulteriuras sancziuns envers la Russia tar rauba da luxus sco er stops d'importar gas ed ieli russ – quai ch'ils Stadis Unids decidan enturn mez mars. Ultra da quai sa preparan divers pajais sin ils fugitivs da l'Ucraina. Er en Svizra arrivan els – di per di adina daplirs. Il Cussegl federal decida ch'els survegnan il status «S» che simplifitgescha ils process d'entrada e da lavurar en Svizra.

    Ed er il Grischun sa prepara sin ils fugitivs:

    Sancziuns

    Avrir la box Serrar la box

    Stan uss ha la Svizra surpiglià tut ils tschintg pachets da sancziuns da l’UE cun paucas excepziuns. I va surtut per imports ed exports da rauba, mesiras finanzialas e restricziuns da viagiar.

    • Scumonds dad import per differenta rauba sco: charvun, laina, cement, fritgs da mar etc.
    • Scumonds dad export: Surtut per rauba militara e roboters industrials e tschertas chemicalias
    • Restricziuns per burgais russ da far commerzi finanzial
    • Scumonds da transacziuns cun la banca centrala russa e pliras bancas dal stadi russ
    • La Svizra e l’UE han schelà pliras milliardas daners russ, cunzunt dad oligarchs

    Favrer / entschatta mars – Emprimas sancziuns da l'UE

    • sancziuns cunter il sistem da bancas russ sco ina da las emprimas reacziuns da l'Uniun europeica
    • cun las sancziuns cumenza er la discussiun davart la neutralitad
    • discurs tranter la Russia e l'Ucraina cumenzan
    • gronda solidaritad internaziunala

    Las primas sancziuns sa drizzan encunter il sistem da bancas russ. Er la Svizra surpiglia las sancziuns e condemnescha uffizialmain l'agressiun russa. Entant cumenzan ils discurs tranter las partidas da conflict. Er la Svizra è stada en discussiun per organisar ina conferenza da pasch. La solidaritad internaziunala crescha, saja quai en furma da donaziuns finanzialas, agid umanitar, protestas u er preparativas per fugitivs. La Russia piglia en mira Kiev ed il president ucranais Wolodimir Selenski. Cun «l'operaziun militara speziala» giaja per «denazifitgar e liberar l'Ucraina dal faschissem», uschia l'argumentaziun uffiziala da la Russia.

    En connex cun las sancziuns datti davent da l'entschatta adina puspè discussiuns en connex cun la neutralitad. In aspect che pertutga en spazial stadis sco la Svizra u la Svezia.

    23/24 da favrer – la Russia attatga l'Ucraina

    • oravant rimna la Russia bleras truppas al cunfin cun l'Ucraina – sco manever militar
    • gronds sforzs diplomatics per evitar in conflict fan naufragi
    • la notg sin gievgia ils 24-02 cumenza l'invasiun russa e cunquai la resistenza e la fugia da la vart ucranaisa

    Tut las stentas da deescalar las provocaziuns russas e cunquai il conflict ch'è sa mussà gia durant il schaner han fatg naufragi. Curt suenter ch'il president russ, Wladimir Putin, ha renconuschì las regiuns separatisticas Donezk e Luhansk en l'Ost da l'Ucraina sco regiuns separatisticas, ha el laschà attatgar la notg sin gievgia ils 24 da favrer ulteriuras citads ucranaisas. Tranter auter la chapitala Kiev, Mariupol ed Odessa. Ils proxims dis cuntinuan las attatgas ed in grond dumber da schuldada russa entra en l'Ucraina. Da l'autra vart ha cumenzà per blers Ucranais ed Ucranaisas ubain la fugia ubain la resistenza cunter l'invasiun russa.

    Funtaunas

    Avrir la box Serrar la box
    • agenturas da novitads
    • SRF
    • agens rapports da RTR
    • indicaziuns uffizialas da divers pajas u er da las Naziuns unidas

    Tant la Russia sco l'Ucraina dementeschan u curregian adina puspè indicaziuns ch'in pajais fa davart l'auter. Diversas cifras na sa laschan betg verifitgar cleramain.

    RTR novitads

    Artitgels legids il pli savens

    Scrollar a sanestra Scrollar a dretga