Siglir tar il cuntegn

Archivar recumonda La 5avla stagiun – il tschaiver en il Grischun

Ina lunga tradiziun en il Grischun ha il tschaiver a Cuira ed a Domat. Ma era en vitgs e valladas vegn fatg bagordas e barlot. Plirs cortegis da tschaiver vegnan organisads onn per onn en Surselva.

Pli dad aut e meglier - barlot da tschaiver.
Legenda: Pli dad aut e meglier - barlot da tschaiver. Uniun da tscheiver Mustér

Pli baud vegniva fatg tschaiver cun schumbers e sgarellas per stgatschar l’enviern. Ozendi vegnan organisads tils da tschaiver accumpagnads da musicas e mascaradas. Persiflads vegnan cun ils costums e cun las mascras temas dal mintgadi.

La Carna Grischa al carnaval

A Domat, la chapitala dal tschaiver en il Grischun, exista dapli blers onns la gruppa “Hopa da Kiks”. Il 2015 aveva quella gruppa tematisà da gievgia grassa il scandal da charn en il Grischun. L’istoricher local Theo Haas aveva preschentà al Telesguard veglias fotografias da las bagordas da pli baud a Domat.

Legende: Video La Carna Grischa al carnaval abspielen. Laufzeit 2:56 Minuten.
Or da L'archivar recumonda dals 12.02.2015.
A Domat vegn fatg bagordas cun tgierp ed olma.
Autur: Theo HaasCronist local

Il tschaiver en Tujetsch

Sisum la Surselva en Val Tujetsch han ils tils da tschaiver tradiziun. Cun grond engaschi sa participeschan las scolas cun differents motivs al til. Accumpagnads vegnan ils scolars e las scolaras da bleras guggas cun paucas e trumbettas. En Tujetsch aveva il Telesguard filmà il 1993 sper il til era ina gruppa da salamuira che crititgava las pendicularas sco vatga da latg.

Legende: Video Tschaiver en Tujetsch abspielen. Laufzeit 4:33 Minuten.
Or da L'archivar recumonda dals 20.02.1993.
Ir sco bagat davontier dil til ei per mei ina renconuschientscha.
Autur: Placi DeragischUm da bunamain 80 onns

Mascras da lain made in Domat

Sco bab da las mascras fatgas ord lain vala Albert Anton Willi (1873-1954) da Domat. La tradiziun d’entagliar mascras ord lain ha chattà ina cuntinuaziun. Il 2009 aveva il Telesguard visità Rico Sgier e Martin Wittwer en lur lavuratori da mascras da lain.

Legende: Video Mascras da lain made in Domat abspielen. Laufzeit 3:11 Minuten.
Or da L'archivar recumonda dals 19.02.2009.
Jeu damondel magari il lenn sche quei seigi bien per el.
Autur: Rico SgierEntagliader da mascras

Trair schibettas a Danis-Tavanasa

Ina lunga tradiziun durant il temp da tschaiver è il far ed il trair schibettas. Quai usit è anc sa mantegnì en il Grischun en las vischnancas da Vaz-sut, Dardin e Danis-Tavanasa.

Ils scolars e las scolaras da Danis-Tavanasa avevan mussà il 1998 en l'emissiun Svizra Rumantscha, co els entagliavan las schibettas e co quellas vegnivan tratgas la saira d’ina plaunca giu.

Legende: Video Trair schibettas a Danis-Tavanasa abspielen. Laufzeit 6:11 Minuten.
Or da L'archivar recumonda dals 01.03.1998.
Sch’ils buobs tilan mal las schibettas survegnan els neginas patlaunas da nus.
Autur: Ina buobada Danis

Il tschaiver antruras a Zignau

La cumpagnia da mats da Zignau organisava pli baud la saira dal mardi tschaiver. La truppa da tschaiver vegniva accumpagnada d’in arlechin e d’ina dunna veglia. Els gievan da chasa tar chasa. Il reporter Tista Murk cun sia emissiun Viagond cul microfon aveva laschà declerar il 1960 l’usit da tschaiver da Zignau.

La femna veglia simbolisescha la cureisma. Ella ha in paternos da truffels enturn culiez.
Autur: Cumpignia da matsZignau

Il Telesguard aveva filmà il tschaiver a Zignau il 1985:

Legende: Video Il tschaiver antruras a Zignau abspielen. Laufzeit 4:42 Minuten.
Or da L'archivar recumonda dals 23.02.1985.